Nếu chỉ học được một điều về chụp ảnh, hãy học về ánh sáng. Nó quyết định kết quả nhiều hơn thiết bị, nhiều hơn tư thế, và gần như toàn bộ đều miễn phí.

Hướng sáng quan trọng hơn lượng sáng

Người mới chụp ảnh thường nghĩ vấn đề là thiếu sáng, và phản xạ là tìm chỗ sáng hơn. Nhưng phần lớn ảnh chân dung hỏng không phải vì thiếu sáng mà vì ánh sáng đến từ sai hướng. Một khuôn mặt được chiếu sáng đầy đủ từ trên đỉnh đầu vẫn cho ra tấm ảnh tệ, trong khi cùng khuôn mặt đó dưới ánh sáng yếu hơn nhiều nhưng đến từ bên hông lại đẹp.

Lý do nằm ở bóng đổ. Ánh sáng từ phía trên tạo bóng đổ xuống dưới: vào hốc mắt, dưới mũi, dưới cằm. Đây đúng là những vùng mà bóng tối làm khuôn mặt trông mệt mỏi và già đi. Ánh sáng đến từ ngang tầm mặt tạo bóng đổ sang ngang, làm nổi khối gò má và sống mũi theo cách có lợi.

Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi đứng vào chỗ chụp không phải "ở đây có đủ sáng không" mà "ánh sáng đang đến từ đâu". Chỉ cần xoay người tại chỗ và quan sát bóng trên mặt người đối diện thay đổi thế nào là bạn đã có câu trả lời.

Vì sao nắng giữa trưa là ánh sáng tệ nhất

Từ khoảng mười giờ sáng đến ba giờ chiều, mặt trời ở gần đỉnh đầu. Đây chính là hướng sáng bất lợi nhất, và nó lại rơi vào đúng khoảng thời gian mà hầu hết mọi người đi chơi và chụp ảnh. Bóng đổ thẳng xuống làm mắt trũng sâu, có một vệt bóng dưới mũi, và một vệt nữa dưới cằm.

Vấn đề thứ hai của giữa trưa là độ tương phản. Mặt trời không bị mây che là một nguồn sáng rất nhỏ so với khoảng cách, và nguồn nhỏ luôn cho bóng cứng, ranh giới sắc nét giữa sáng và tối. Cảm biến máy ảnh không ghi được cả vùng sáng nhất lẫn vùng tối nhất trong tình huống đó, nên bạn buộc phải mất một trong hai.

Khoảng một tiếng sau bình minh và một tiếng trước hoàng hôn cho ánh sáng đi ngang, ấm, và đã bị lớp khí quyển dày làm mềm đi. Đây không phải sở thích thẩm mỹ mà là vật lý: cùng một người, cùng một chỗ đứng, chụp vào hai khung giờ khác nhau cho hai kết quả khác hẳn.

Bóng râm mở là nơi trú tốt nhất

Nếu buộc phải chụp giữa trưa, giải pháp không phải là tìm bóng râm bất kỳ mà là tìm đúng loại bóng râm. Bóng râm mở là chỗ có mái che phía trên nhưng vẫn nhìn thấy được một khoảng trời rộng ở phía trước: hiên nhà, gầm cầu, cửa hầm để xe, rìa của một tòa nhà lớn.

Ở những chỗ này, ánh sáng đến từ phía trước và ngang tầm mặt thay vì từ trên xuống, vì phần trời phía trên đã bị chặn. Đây là lý do một mái hiên có thể cho ánh sáng đẹp hơn cả một studio nhỏ, và nó hoàn toàn miễn phí.

Loại bóng râm cần tránh là bóng râm lỗ chỗ dưới tán lá thưa. Những đốm nắng lọt qua kẽ lá rơi lên mặt tạo các mảng cháy trắng xen giữa vùng tối, và không có cách nào sửa được khi chỉnh sửa vì thông tin ở vùng cháy đã mất hẳn. Bóng râm liền mạch luôn tốt hơn bóng râm loang lổ, kể cả khi nó tối hơn.

Ngược sáng: khi nào dùng và cách xử lý

Đặt nguồn sáng phía sau chủ thể tạo ra viền sáng quanh tóc và vai, tách người khỏi hậu cảnh và cho ảnh chiều sâu. Vào cuối chiều, hiệu ứng này là thứ đẹp nhất mà ánh sáng tự nhiên có thể cho. Nhưng nó cũng là tình huống mà máy ảnh xử lý sai thường xuyên nhất.

Máy đo sáng theo toàn khung hình. Khi phía sau chủ thể là bầu trời sáng, giá trị trung bình bị kéo lên rất cao và máy giảm phơi sáng xuống, khiến khuôn mặt thành một mảng tối. Đây là lý do ảnh chụp ngược sáng bằng chế độ tự động gần như luôn thất bại.

Cách xử lý trên điện thoại rất đơn giản: chạm vào khuôn mặt trên màn hình để buộc máy đo sáng theo đó, rồi vuốt lên hoặc xuống để tinh chỉnh nếu cần. Nền trời sẽ sáng hơn thực tế và có thể mất chi tiết, và điều đó chấp nhận được — trong một tấm ảnh có người, khuôn mặt luôn quan trọng hơn bầu trời.

Trong nhà, cửa sổ là gần như tất cả

Một khung cửa sổ ban ngày là nguồn sáng lớn, mềm, và đến từ ngang tầm người — chính xác ba đặc tính mà thiết bị chiếu sáng trong studio được thiết kế để tạo ra. Trong hầu hết các ngôi nhà, không có nguồn sáng nào khác tốt bằng, kể cả đèn đắt tiền.

Khoảng cách tới cửa sổ quyết định chất lượng. Đứng rất gần cửa sổ cho ánh sáng mềm nhất nhưng giảm rất nhanh — phần mặt xa cửa sổ sẽ tối hơn hẳn phần gần. Đứng xa hơn cho ánh sáng đều hơn trên toàn khuôn mặt nhưng cứng hơn. Khoảng một đến hai mét thường là điểm cân bằng tốt.

Hướng đứng quyết định kiểu ảnh. Quay mặt về phía cửa sổ cho ánh sáng phẳng và đều, hợp với ảnh nhẹ nhàng. Đứng chếch bốn mươi lăm độ cho khối và chiều sâu, đây là hướng dùng nhiều nhất trong chân dung. Đứng vuông góc với cửa sổ cho một nửa mặt sáng và một nửa tối, hiệu ứng mạnh và kịch tính.

Ánh sáng nhân tạo và vấn đề màu

Mắt người tự động bù trừ màu của nguồn sáng, nên bạn không nhận ra bóng đèn trong phòng đang ngả vàng đến mức nào. Máy ảnh phải đoán, và khi trong phòng có nhiều loại đèn khác nhau thì nó không thể đoán đúng cho tất cả cùng lúc.

Đây là lý do ảnh chụp trong nhà buổi tối hay có da người ngả cam hoặc ngả xanh không sửa được. Cách xử lý thực tế là giảm số loại nguồn sáng trong khung hình: tắt bớt một loại đèn, hoặc di chuyển tới chỗ chỉ có một nguồn chiếu tới.

Nếu không thể, chuyển ảnh sang trắng đen là giải pháp nhanh và thường cho kết quả tốt hơn hẳn việc cố chỉnh màu. Ảnh trắng đen loại bỏ hoàn toàn vấn đề màu và giữ lại thứ vẫn còn đúng: hướng sáng, bóng đổ và biểu cảm.